ไส้กรองเมมเบรน RO ตันบ่อย? เจาะลึกสาเหตุและวิธีล้างเมมเบรน (CIP) ที่ถูกต้อง

ไส้กรองเมมเบรน RO ตันบ่อยเกิดจากอะไร? เจาะลึกสาเหตุและการล้างเมมเบรนที่ถูกวิธี ก่อนระบบล่ม
"เพิ่งเปลี่ยนเมมเบรนไปเมื่อ 3 เดือนก่อน ทำไมตันอีกแล้ว?"

นี่คือประโยคยอดฮิตที่ผมได้ยินบ่อยที่สุดจากลูกค้ากลุ่มโรงงานครับ การที่ ไส้กรอง RO อุตสาหกรรม อุดตันเร็วกว่ากำหนด ไม่ได้หมายความว่าคุณซื้อของเกรดไม่ดีเสมอไป แต่ 90% เกิดจาก "การดูแลรักษาผิดวิธี" และ "ระบบเตรียมน้ำ (Pre-treatment) บกพร่อง"

หากปล่อยทิ้งไว้ ฝืนรันเครื่องต่อไปโดยไม่แก้ไข คุณไม่ได้เสียแค่ค่าไส้กรองครับ แต่ปั๊ม High Pressure อาจจะพังตามไปด้วย เพราะต้องทำงานหนักเพื่ออัดน้ำผ่านเมมเบรนที่ตัน วันนี้ผมจะพามาวิเคราะห์สาเหตุและวิธี ล้างเมมเบรน RO ที่ถูกต้อง เพื่อยืดอายุการใช้งานให้นานที่สุดครับ

เช็คให้ชัวร์! เมมเบรนตันจากอะไรกันแน่? (Diagnosis)
การรู้ศัตรูคือจุดเริ่มต้นของชัยชนะครับ ตะกอนที่อุดตันเมมเบรนหลักๆ แบ่งเป็น 3 ประเภท ซึ่งใช้วิธีแก้ต่างกัน:

1. ตะกรัน (Scaling) : ศัตรูตัวฉกาจของน้ำบาดาล
เกิดจากแคลเซียมและแมกนีเซียมในน้ำมีความเข้มข้นสูง (น้ำกระด้าง) เมื่อถูกรีดน้ำออก แร่ธาตุเหล่านี้จะตกผลึกเป็นคราบหินปูนแข็งๆ เกาะที่ผิวเมมเบรน

อาการ: แรงดันน้ำเข้าสูงขึ้นผิดปกติ แต่น้ำที่ผลิตได้น้อยลง
สาเหตุลึกๆ: ระบบ Softener (ถังกรองเรซิ่น) ทำงานไม่ดี หรือลืมเติมเกลือล้างเรซิ่น
2. เมือกจุลินทรีย์ (Bio-fouling) : ภัยเงียบจากน้ำประปา
เกิดจากแบคทีเรีย ตะไคร่น้ำ หรือสารอินทรีย์ ก่อตัวเป็นแผ่นเมือกเหนียวๆ คล้ายวุ้นปิดกั้นผิวเมมเบรน

อาการ: แรงดันตกคร่อม (Pressure Drop) สูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ถอดเมมเบรนออกมาจะลื่นๆ มีกลิ่นเหม็น
สาเหตุลึกๆ: ระบบฆ่าเชื้อ (คลอรีน) ไม่เพียงพอ หรือมีจุดอับน้ำในท่อ
3. ตะกอนแขวนลอย (Colloidal Fouling) : โคลนและทราย
เกิดจากฝุ่นผง ดิน โคลน ที่เล็ดลอดผ่านระบบกรองเบื้องต้นเข้ามา

อาการ: ไส้กรอง PP (ไส้กรอง Big Blue) หน้าเครื่องดำเร็วมาก
สาเหตุลึกๆ: สารกรองน้ำ ในถังทราย (Sand Filter) เสื่อมสภาพ หรือ Backwash ไม่สะอาดพอ

3 สัญญาณเตือน! ถึงเวลาต้อง "ล้างเมมเบรน RO" แล้ว
อย่ารอให้เครื่องน็อคแล้วค่อยล้างครับ เพราะตอนนั้นอาจจะสายเกินแก้ (กู้ชีพไม่ได้แล้ว) ให้สังเกต 3 ค่านี้ หากเปลี่ยนแปลงเกิน 10-15% ให้รีบทำความสะอาดทันที (CIP):

Normalized Flow ลดลง 10-15%: เช่น ปกติผลิตน้ำได้ 10 คิว/ชม. ถ้าตกเหลือ 8.5-9 คิว/ชม. ต้องเตรียมล้างแล้ว
Pressure Drop เพิ่มขึ้น 15%: แรงดันน้ำเข้ากับน้ำออก ต่างกันมากขึ้นเรื่อยๆ แสดงว่าเมมเบรนเริ่มตัน
Salt Passage เพิ่มขึ้น: ค่าความนำไฟฟ้า (Conductivity) ของน้ำดีเริ่มสูงขึ้น แสดงว่าเมมเบรนเริ่มกันสารละลายไม่อยู่

ขั้นตอนการล้างเมมเบรน (CIP) ที่ถูกต้องแบบมืออาชีพ
การทำ CIP (Cleaning In Place) คือการเอาน้ำยาเคมีหมุนวนเข้าไปล้างในระบบ โดยไม่ต้องถอดเมมเบรนออกมา หลักการสำคัญคือ "เลือกเคมีให้ถูกโรค"

Step 1: ล้างด้วยด่าง (High pH Cleaning)
ใช้น้ำยาทำความสะอาดที่มีค่า pH ประมาณ 10-11

เพื่อกำจัด: คราบอินทรีย์วัตถุ เมือกแบคทีเรีย และตะกอนโคลน (Bio-fouling & Colloidal)
ข้อควรระวัง: ห้ามใช้ด่างเข้มข้นเกินไป เพราะจะทำลายผิวเมมเบรนได้
Step 2: ล้างด้วยกรด (Low pH Cleaning)
ใช้น้ำยาที่มีค่า pH ประมาณ 2-3 (เช่น Citric Acid หรือน้ำยาเฉพาะทาง)

เพื่อกำจัด: ตะกรันหินปูน สนิมเหล็ก และเกลือแร่ต่างๆ (Scaling)
Pro Tip: "ลำดับการล้างสำคัญมาก" หากสงสัยว่ามีตะกรันหินปูนเยอะ ห้ามล้างด้วยด่างก่อนเด็ดขาด เพราะด่างอาจทำให้แคลเซียมจับตัวแข็งโป๊กจนล้างไม่ออกตลอดกาล ให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนผสมเคมีครับ

ไม่อยากล้างบ่อย? ต้องแก้ที่ "สารกรองน้ำ" (Pre-treatment)
ความลับที่ช่างไม่อยากบอกคือ "เมมเบรน RO เป็นแค่ผู้รับเคราะห์" ต้นเหตุที่แท้จริงมักอยู่ที่ระบบกรองเบื้องต้นครับ

เปลี่ยนสารกรองน้ำตามรอบ: ทราย (Sand), คาร์บอน (Carbon), และเรซิ่น (Resin) มีอายุใช้งาน 1-2 ปี หากสารกรองเหล่านี้เสื่อมสภาพ ภาระทั้งหมดจะตกไปอยู่ที่เมมเบรน RO ทันที
เช็คไส้กรอง PP (Cartridge Filter): นี่คือด่านสุดท้ายก่อนเข้าเมมเบรน ควรเปลี่ยนเมื่อตัน หรืออย่างน้อยทุก 1-3 เดือน อย่าเสียดายของถูกแล้วไปเสียของแพงครับ

สรุป: ดูแลดี ใช้งานได้ยาวนาน
ไส้กรอง RO อุตสาหกรรม หนึ่งท่อนราคาหลักหมื่นถึงหลักแสนบาท การดูแลรักษาที่ถูกวิธีช่วยยืดอายุจาก 1 ปี เป็น 3-5 ปีได้สบายๆ ซึ่งช่วยลดต้นทุนให้โรงงานได้มหาศาล

แต่ถ้าคุณไม่มีทีมช่างที่เชี่ยวชาญ หรือไม่มั่นใจเรื่องการผสมเคมีล้างเมมเบรน (เพราะอันตรายและเสี่ยงทำเมมเบรนพัง) การจ้างทีม Service มืออาชีพ เข้าไปดูแลรายปี หรือเรียกเข้าไปทำ CIP เป็นครั้งคราว เป็นทางเลือกที่คุ้มค่าและปลอดภัยกว่ามากครับ

ระบบน้ำของคุณเริ่มมีสัญญาณเตือนหรือยัง? อย่ารอให้เครื่องหยุดเดิน ทักหาเราเพื่อปรึกษาอาการ หรือนัดคิวเข้าล้างเมมเบรนด้วยน้ำยาเคมีมาตรฐาน Food Grade ได้เลยครับ

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดูแลระบบ RO
1. เมมเบรน RO ควรล้างบ่อยแค่ไหน? ไม่มีกฎตายตัวครับ แต่โดยเฉลี่ยควรล้าง (CIP) ทุกๆ 3-6 เดือน หรือเมื่อค่า Flow ลดลง 10-15% หากต้องล้างบ่อยกว่าเดือนละครั้ง แสดงว่าระบบ Pre-treatment (กรองทราย/กรองความกระด้าง) มีปัญหาแล้วครับ ต้องแก้ไขที่ต้นเหตุ

2. ใช้น้ำยาล้างห้องน้ำ หรือกรดเกลือทั่วไป ล้างเมมเบรนได้ไหม? ห้ามเด็ดขาดครับ! กรดที่รุนแรงเกินไปจะกัดทำลายเยื่อเมมเบรนจนทะลุ ทำให้ค่าความบริสุทธิ์ของน้ำเสียไปถาวร ต้องใช้น้ำยาสำหรับล้างเมมเบรน (Membrane Cleaner) โดยเฉพาะที่มีการควบคุมค่า pH และมีสารยับยั้งการกัดกร่อนเท่านั้น

3. เมื่อไหร่ที่รู้ว่า "ล้างไม่ไหวแล้ว" ต้องเปลี่ยนเมมเบรนใหม่? เมื่อล้าง CIP แล้ว แต่ค่าแรงดัน (Pressure) ยังสูงอยู่ หรือปริมาณน้ำที่ผลิตได้ (Flow) ไม่กลับมาใกล้เคียงเดิม หรือค่า TDS ของน้ำดีสูงเกินเกณฑ์มาตรฐาน แม้จะล้างแล้วก็ตาม นั่นคือสัญญาณว่าเมมเบรนหมดอายุขัย หรือเยื่อเมมเบรนเสียหายถาวรครับ